Bilgisayarımı ilk kez formatlamak zorunda kaldığım günü hâlâ hatırlıyorum. Bir oyun için "crack" indirmiştim, dosyayı çalıştırdıktan on dakika sonra masaüstünde tanımadığım simgeler, tarayıcıda değişmiş bir arama motoru ve durmadan açılan reklam pencereleri vardı. O gün öğrendiğim şey şuydu: bilgisayar virüs koruma meselesi pahalı bir program satın almakla değil, alışkanlıkları değiştirmekle başlıyor. Aşağıda yıllar içinde deneyerek, bazen de bedelini ödeyerek öğrendiğim yöntemleri, yeni başlayan birinin anlayacağı şekilde sırayla anlatacağım.
"Virüs" kelimesini hepimiz genel bir isim gibi kullanıyoruz ama aslında karşımızda birkaç farklı tür var. Bunları tanımak, hangi önlemin neden gerektiğini anlamayı kolaylaştırıyor:
Giriş kapıları ise neredeyse hep aynı: kırılmış program ve oyunlar, "ücretsiz PDF dönüştürücü" tipi şüpheli siteler, e-posta ekleri, sahte güncelleme uyarıları ve başkasının USB belleği. Yani zararlı yazılım genelde kapıyı kırmıyor; biz ona kapıyı açıyoruz.
Yeni başlayanların en çok sorduğu soru bu: "Hangi antivirüsü alalım?" Kendi kullanımımda uzun süredir Windows'un içinde hazır gelen Microsoft Defender'ı kullanıyorum ve dürüst olmak gerekirse sıradan bir kullanıcı için fazlasıyla yeterli. Kritik olan program markası değil, şu üç şey:
Ücretli paketleri yalnızca ek ihtiyaç varsa öneririm: çocuk için ebeveyn kontrolü, birden fazla cihazı tek panelden yönetmek, VPN'i aynı abonelikte istemek gibi. "Ücretsiz PC hızlandırıcı + antivirüs" diye tanıtılan araçlardan ise uzak duruyorum; bunların bir kısmı zaten kendisi adware.
Antivirüs gelen dosyaya bakar, güvenlik duvarı ise ağ trafiğine bakar. İkisi farklı görevde. Windows'un yerleşik güvenlik duvarını hiçbir zaman kapatmayın; bazı programlar kurulum sırasında "kapatın" der, bu talebi ciddiye almayın. Bir uygulama internete erişmek istediğinde çıkan izin penceresini de otomatik olarak "İzin ver" diye geçmemeye çalışıyorum, tanımadığım bir isim varsa önce arama yapıyorum.
Güncellemeler konusuna gelince: zararlı yazılımların büyük kısmı yeni açıklar değil, kapatılmamış eski açıkları kullanıyor. Bu yüzden işletim sistemi, tarayıcı, ofis programları ve varsa Java/PDF okuyucu gibi eklentileri güncel tutmak, tek başına ciddi bir koruma katmanı. Bende şu alışkanlık var: ayda bir, güncelleme listesini elle kontrol ederim.
Teknik önlemler bir yere kadar; gerisi davranış. Kendime koyduğum kurallar şunlar:
Bir de en çok ihmal edilen madde: yedek. Fidye yazılımına karşı en gerçekçi savunma, dosyalarınızın ikinci bir kopyasının olması. Ben önemli klasörleri hem harici bir diske hem buluta atıyorum ve harici diski kopyalama bitince çıkarıyorum; sürekli takılı duran disk de şifrelenebilir çünkü. Dosya yedekleme yöntemlerini ayrıntılı anlattığım rehber bu konuda işinizi kolaylaştırır.
Şüphe duyduğunuz anda paniklemeyin, sırayla ilerleyin: