Bir gün merak edip tarayıcımın reklam ayarlarına baktım. Karşımda ilgi alanlarım diye sıralanan bir liste vardı: kamp malzemeleri, ikinci el laptop, hatta bir hafta önce sırf merakımdan araştırdığım bir sağlık konusu. Hiçbirini kimseye söylememiştim; sadece arama kutusuna yazmıştım. O günden sonra arama alışkanlığımı değiştirdim ve gizlilik arama motoru kullanmanın ne anlama geldiğini adım adım öğrendim. Bu yazıda kendi deneyimimi, ilk başta kafamı karıştıran noktaları ve yeni başlayan birinin nereden başlaması gerektiğini anlatacağım.
Bir arama motorunun gelirinin büyük kısmı reklamdan gelir. Reklamın doğru kişiye ulaşması için de o kişi hakkında bilgi gerekir. Ben ne aradığımı yazdığımda yalnızca kelimeler gitmiyor; aramayı hangi saatte yaptığım, hangi cihazı kullandığım, yaklaşık olarak nerede olduğum ve daha önce nelere tıkladığım da kaydediliyor. Bunlar tek tek anlamsız görünse de birleştiğinde şaşırtıcı derecede kişisel bir profil oluşuyor.
Beni en çok rahatsız eden şey reklamlar değildi aslında. Şu üç durum daha çok düşündürdü:
Son madde önemli. Sosyal medya hesaplarının güvenliğini sağlamak için uğraşırken, aynı özeni arama geçmişimize göstermemek biraz tuhaf kaçıyor.
Bu motorların ortak mantığı şu: sizi tanımlayan bir profil oluşturmuyorlar. Yani arama yaptığınızda sorgunuz işleniyor, sonuç dönüyor, ama "bu kullanıcı şunu aradı" şeklinde bir kayıt tutulmuyor ya da kişiyle ilişkilendirilmiyor. Pratikte bunun bana yansıması şöyle oldu:
Bazıları kendi arama dizinini kurmak yerine büyük sağlayıcıların sonuçlarını sizin adınıza, aracı olarak çekiyor. Yani sonuç kalitesinden ödün vermeden araya bir perde koyuyorsunuz. Bunu ilk öğrendiğimde "o zaman fark ne?" diye düşündüm; fark şu ki sorgu sizin IP adresinizle değil, aracı servisin sunucusundan gidiyor.
Dürüst olmak gerekirse ilk hafta biraz zorlandım. Yeni başlayan birinin de aynı yerlerde takılacağını düşünüyorum.
"Yakınımdaki eczane" tarzı aramalarda ilk günler saçma sonuçlar aldım. Çözüm basit: bu motorların ayarlarında bölge veya dil seçimi var. Ülke ve dili elle ayarladıktan sonra sorun büyük ölçüde kalktı. Konum bilgisini vermek istemediğimde ise arama kelimesine şehir adını ekliyorum.
Tarayıcının adres çubuğu varsayılan motoru kullanır. Ben ayarlardan varsayılan arama motorunu değiştirene kadar sürekli eski alışkanlığıma dönüyordum. Hem masaüstünde hem telefonda bu ayarı yapmak geçişi kalıcı hale getirdi.
Çok niş, teknik veya çok yeni konularda ara sıra istediğimi bulamıyorum. Bunu bir sorun olarak görmeyi bıraktım: aramaların yüzde doksanını gizlilik odaklı motorda yapıyorum, tıkandığımda diğerine bakıyorum. Katı olmak yerine esnek davranmak sürdürülebilir oldu.
Bu, en çok yanlış anlaşılan konu. Arama motorunu değiştirmek zincirin sadece bir halkası. Kendi kurduğum düzen şöyle:
Bir de şu var: gizli sekme (incognito) kullanmanın sizi izlenmekten kurtardığını sanmak yaygın bir yanılgı. O mod sadece cihazınızdaki geçmişi temizler; arama motoru ve ziyaret ettiğiniz siteler açısından durum değişmez.
Karmaşık bir plana gerek yok. Bir hafta boyunca gizlilik odaklı bir motoru varsayılan yapın, bölge ve dil ayarlarını düzeltin, sonuçları eskiyle karşılaştırın. Bu deneme süresinde şunu fark edeceksiniz: aslında günlük aramalarınızın çoğu için kişiselleştirmeye hiç ihtiyacınız yok. Hava durumu, bir kelimenin anlamı, bir hata mesajının çözümü... Bunları bulmak için birinin sizi tanıması gerekmiyor.
Son yazılar