Beş yıllık dizüstü bilgisayarımı bir sabah açtığımda masaüstünün yüklenmesi tam iki dakika sürdü. O gün "bu makine bitmiş" diye düşünüp yeni bilgisayar fiyatlarına bakmaya başlamıştım. Neyse ki almadan önce biraz kurcaladım ve sorunun donanımla değil, yıllardır biriken gereksiz yüklerle ilgili olduğunu gördüm. Yarım günlük bir temizlikten sonra aynı bilgisayar yeniden kullanılabilir hale geldi. O günden beri "bilgisayar yavaşladı" diyen herkese aynı şeyi söylüyorum: önce sebebi bul, sonra çözüme geç. Çünkü yavaşlığın en az beş farklı kaynağı var ve yanlış yerde uğraşmak sadece zaman kaybı.
Bilgisayar yavaşlığı çözüm arayışının ilk adımı tahmin etmek değil, ölçmek. Windows'ta Ctrl + Shift + Esc tuşlarına basınca açılan Görev Yöneticisi, macOS'ta ise Etkinlik Monitörü bana yıllardır en çok yardımı dokunan araç oldu. Burada dört sütuna bakıyorum: İşlemci, Bellek, Disk ve Ağ.
Şunu deneyin: bilgisayarı açın, hiçbir şey yapmadan iki dakika bekleyin ve Görev Yöneticisi'ni açın. Boştayken bile bir değer sürekli yüksekse sorunun kaynağı orada demektir.
Bende o meşhur olayda disk %100'de duruyordu. Sebebi de yıllar önce kurup unuttuğum, arka planda sürekli dosya tarayan bir yedekleme programıydı.
Bilgisayar açılırken sizden izin almadan çalışmaya başlayan uygulamalar, yavaşlığın en yaygın ve en kolay çözülen sebebi. Kurduğunuz her program kendini "ben de açılışta çalışayım" listesine ekliyor; yazıcı yazılımı, mesajlaşma uygulamaları, oyun platformları, bulut senkronizasyon araçları...
Görev Yöneticisi'ndeki Başlangıç sekmesini açtığımda on yedi program listelenmişti ve bunların belki dördünü gerçekten açılışta istiyordum. Şu mantıkla ilerleyin: bir programı bilgisayarı açtıktan sonraki ilk on dakikada kullanmıyorsanız, açılışta çalışmasına gerek yok. Devre dışı bırakmak programı silmez, sadece siz tıklayana kadar beklemesini sağlar.
Aynı şekilde tarayıcı eklentileri de ciddi yük bindiriyor. Bir zamanlar merakla kurduğum sekiz eklentiden altısını kaldırdığımda tarayıcının açılış süresi gözle görülür şekilde kısaldı. Bu arada eğer internetin de yavaş olduğunu düşünüyorsanız, tarayıcı yavaşlığıyla bağlantı yavaşlığını karıştırmamak gerekir; internet hızını artırma konusu tamamen ayrı bir başlık ve sitede bunun için ayrı bir rehber var.
Sistem diskinin dolması, insanların çoğunun tahmin etmediği kadar büyük bir yavaşlama sebebi. İşletim sistemi geçici dosyalar ve sanal bellek için boş alana ihtiyaç duyar. Ben genel bir kural olarak sistem diskinde en az %15 boşluk bırakıyorum.
Isınma tarafını da atlamayın. Fanı tozla tıkanmış bir dizüstü bilgisayar, işlemcisini korumak için hızını kendiliğinden düşürür. Benim eski makinemde bunu şöyle anladım: bilgisayar ilk on dakika normal çalışıyor, sonra yavaşlıyordu. Alt kapağı açıp fanı temizlemek, basınçlı hava kullanmak bu tabloyu değiştirdi. Cihazı yatak veya kucak gibi hava akışını kapatan yüzeylerde kullanmamak da işe yarıyor.
Donanım tarafında tek bir yükseltme öneriyorsam o da mekanik diskten SSD'ye geçmektir. RAM eklemek de faydalı ama SSD'nin getirdiği fark, en azından benim deneyimimde, yeni bilgisayar almaya benziyordu.
Bazen sorun teknik değil, davranışsal. Ücretsiz program indirirken "İleri, İleri, Bitir" diye tıklayıp yanında gelen üç ekstra araç çubuğunu fark etmemek çok yaygın. Bu tür yazılımlar arka planda çalışır, reklam gösterir ve sistemi yorar.
Tarayıcıda otuz sekme açık tutmak da benim uzun süre kurtulamadığım bir alışkanlıktı. Her sekme bellek tüketir. Okumak istediğim sayfaları yer imlerine kaydetmeye başlayınca bilgisayarın nefes a